Człowiek kontra sztuczna inteligencja – kto zwycięży w debacie?

W debacie mierzą się zazwyczaj ludzie – mniej lub bardziej doświadczeni w debatowaniu politycy, dziennikarze, naukowcy, studenci, uczniowie. A co jeśli do debaty z człowiekiem stanie komputer? Czy łatwy dostęp do terabajtów informacji wystarczy do pokonania siły ludzkiego mózgu w tworzeniu argumentów? Na te i inne pytania próbuje odpowiedzieć zespół badaczy, który stworzył IBM Project Debater – sztuczną inteligencję, która zmierzyła się w debacie z człowiekiem. Kto zwyciężył?

Czytaj dalej

nauki społeczne

o co chodzi?

Odsłon debatowania znanych jest wiele: od debat toczonych codziennie w światowych parlamentach, przez budzące silne emocje debaty przedwyborcze organizowane w mediach, aż do zyskujących na popularności debat konkursowych, w których osoby uczniowskie i studenckie mierzą się w potyczce na argumenty i zdolności oratorskie. Oprócz tego, że w tle każdej z nich jest jakiś spór, a osoby mówiące mają wyznaczoną ilość czasu na wypowiedź, mają ze sobą wspólną dość oczywistą cechę: mierzą się w nich ludzie. Tak, to nie jest zaskakująca informacja – debatowanie wydaje się jedną z tych umiejętności, którą trudno jest powierzyć maszynie. A jednak! Przyjrzyjmy się debacie między człowiekiem a sztuczną inteligencją. 

IBM Project Debater to pierwsza sztuczna inteligencja stworzona po to, aby debatować z człowiekiem na skomplikowane tematy. Jej celem jest pomoc osobom debatującym w tworzeniu poprawnie zbudowanych i wysoko perswazyjnych argumentów na poparcie swojego stanowiska oraz podejmowania dobrze przemyślanych decyzji na ich podstawie. Project Debater pobiera ogromne ilości informacji, które przetwarza w celu zbudowania uporządkowanych, logicznych i jasnych wypowiedzi argumentacyjnych. Co więcej, wykorzystuje gromadzone informacje także do kontrargumentacji, czyli odpierania argumentów prezentowanych przez przeciwnika.

Debater nie jest pierwszym systemem stworzonym przez IBM, który zmierzył się z człowiekiem

W 1996 roku superkomputer o nazwie Deep Blue po raz pierwszy zwyciężył grę szachową z mistrzem świata Garrym Kasparovem. Bezpośrednim poprzednikiem Debatera był Watson – system stworzony do odpowiadania na pytania przy wykorzystaniu języka naturalnego (czyli ukształtowanego społecznie języka wykorzystywanego do komunikacji, w odróżnieniu od np. języka formalnego, jakim jest język programowania). 

Tę zdolność miał wykorzystać do gry w telewizyjnym quizie Jeopardy!. W 2011 roku zmierzył się z mistrzami tego programu – Bradem Rutterem i Kenem Jenningsem. Zwyciężył, wygrywając zawrotną sumę miliona dolarów. Dalsze zastosowania Watsona zostały rozszerzone poza telewizyjne quizy, ale apetyt na starcia człowiek-maszyna pozostał. Kolejnym pojedynkiem była debata z 2019 roku pomiędzy Debaterem a Harishem Natarajanem, finalistą World Debating Championships, wielokrotnym zwycięzcą turniejów debat. 

We should subsidize preschool

Debata nad tezą „Powinniśmy dotować przedszkola” (‘We should subsidize preschool’) trwała 20 minut. Każda ze stron miała 4 minuty na mowę otwierającą, 4 minuty na mowę refutacyjną, czyli odparcie argumentacji oponenta, oraz 2 minuty mowy podsumowującej. Project Debater argumentował za tezą, Natarajan przeciw niej. Debatanci mieli zaledwie 15 minut na przygotowanie do debaty. Można zaobserwować wyraźne różnice w podejściu do debaty obu stron. 

Debater w swojej argumentacji wykorzystywał przede wszystkim zgromadzone dane na poparcie tezy, Natarajan z kolei próbował skierować debatę w stronę dyskusji nad tym, jak najlepiej spożytkować publiczne pieniądze, aby dążyć do sprawiedliwości społecznej. Wskazał dotowanie przedszkoli jako nieefektywny sposób walki z ubóstwem i sposoby, w które można efektywniej wykorzystać publiczne pieniądze. 

O tym, kto zwyciężył debatę, słuchacze decydowali przy pomocy ankiety. Przed debatą 79% osób na sali zgadzało się z tezą, że przedszkola powinny być dotowane, 13% było przeciw tej tezie, pozostali byli niezdecydowani. Po debacie ponowiono ankietę, której wyniki rozłożyły się następująco: 62% publiczności zgadzało się z tezą, 30% było przeciw, a więc debatę zwyciężył Natarajan (wzrosło poparcie dla reprezentowanej przez niego strony). Warto jednak zwrócić uwagę, że ankietowana publiczność podkreśliła, że więcej na temat całego problemu dowiedziała się od Debatera.

Debata konkursowa

Skuteczność argumentacyjna w wydaniu debatanckim wykracza poza dobrze uporządkowane dane przedstawiane na poparcie prezentowanego stanowiska, co utrudnia zwycięstwo Debatera. W praktyce nie istnieje doskonały i skuteczny w każdych okolicznościach sposób budowania argumentacji. Są techniki, które pomagają osobom debatującym osiągnąć biegłość w kształtowaniu wypowiedzi perswazyjnych, ale to, co zadziała przekonująco na jedną osobę, niekoniecznie będzie tak skuteczne wobec innej. Debata konkursowa rządzi się więc swoimi prawami.

Aby jakikolwiek system komputerowy miał szansę skutecznie mierzyć się z człowiekiem w tym środowisku, oprócz danych dotyczących problemu poruszanego w tezie debaty musi mieć kontakt ze środowiskiem debaty konkursowej, jako że SI jedynie odtwarza to, czego jest uczona. Podobnie zresztą jak człowiek, sztuczna inteligencja jest w stanie wykorzystać wyłącznie tę wiedzę, którą zgromadzi w procesie uczenia się i od tego będzie zależała jej skuteczność w debacie. Twórcy Debatera mają świadomość, że na temat strategii debat konkursowych nie ma dostępnych tylu danych, aby móc na ich podstawie trenować sztuczną inteligencję. 

Debata pozostaje więc środowiskiem niepodbitym przez SI – na razie.

Opublikowano w dziale nauki społeczne dnia 29 kwi 2022

Podobał Ci się ten artykuł?
Żródła

Slonim, N., Bilu, Y., Alzate, C. et al. (2021). An autonomous debating system. ‘Nature’ 591, 379–384. https://doi.org/10.1038/s41586-021-03215-w

Johnson, Steven L. (2013) Wygrywanie debat. Podręcznik po debatach parlamentarnych, tłum. M. Łukomska, B. Brach, M. Kolago, K. Krakowski, Fundacja Polska Debatuje, Warszawa.

Zarefski D. (2006), Debate, [w:] Oxford University Press. Encyclopedia of Rhetoric: (e-reference edition). Oxford University Press. The Midnight University, dostęp: http://www.oxford-rhetoric.com/entry?entry=t223.e59

IBM Research Editorial Staff, Think 2019 Kicks Off with Live Debate Between Man and Machine, https://www.ibm.com/blogs/research/2019/02/ai-debate-recap-think-2019/. Data: 29.04.22

IBM Research. Project Debater, https://research.ibm.com/interactive/project-debater/. Data: 29.04.22

Stetka, Brett (2021), An IBM AI Debates Humans—but It’s Not Yet the Deep Blue of Oratory, https://www.scientificamerican.com/article/an-ibm-ai-debates-humans-but-its-not-yet-the-deep-blue-of-oratory/. Data: 29.04.22

Debata pomiędzy Debaterem i Harishem Natarajanem: https://www.youtube.com/watch?v=3_yy0dnIc58. Data: 29.04.22

Zdjęcie: David Hume Kennerly - Gerald R. Ford Presidential Library - (Archived link), Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=109553854